Sztolnia poszukiwawcza uranu na Chmielarzu
Góry i Pogórze Kaczawskie (razem tworzą wielką jednostkę geologiczną zwaną metamorfikiem kaczawskim) to bardzo interesujący, choć mało znany, region - prawdziwy raj dla turystów, pasjonatów historii, zbieraczy skał i minerałów, geologów oraz dla nas - miłośników dawnego górnictwa. Na tym stosunkowo dużym obszarze znajduje się wiele nieznanych z innych miejsc w naszym kraju atrakcji: relikty dawnych wulkanów (Szlak Wygasłych Wulkanów, Ostrzyca Proboszczowicka), wspaniałe kaniony (Wąwóz Myśliborski, Wąwóz Lipa, Wąwóz Siedmicy), niezwykłe pomniki przyrody nieożywionej (Wielkie Organy Wielisławskie, lawy poduszkowe) oraz unikalne zabytki (ruiny szubienicy na górze Trzciniec, wspaniałe pałace w Podgórkach, Myśliborzu i Czernicy). Warto też wspomnieć o bogactwie jaskiń o pięknej szacie naciekowej (Góra Połom, Góra Miłek), w tym o unikalnej w Europie jaskini wydrążonej przez wody geotermalne (Jaskinia Imieninowa). Prawdziwym bogactwem tej ziemi są minerały, a zwłaszcza wspaniałe agaty spotykane w Przeździedzy, Nowym Kościele, Lubiechowej, Świerzawie, Różanej i Pielgrzymce. Często geody agatowe kryją w sobie piękne szczotki kryształu górskiego lub ametystu. Można tu także znaleźć azuryt, baryt, hematyt, kwarc dymny i mleczny, malachit, oliwin, zeolity, chalcedon, chalkopiryt, fluoryt, piryt, tetraedryt i wiele, wiele innych minerałów. To bogactwo od dawna przyciągało w ten rejon poszukiwaczy minerałów i cennych metali. Pierwsze kopalnie i kamieniołomy powstawały już w średniowieczu (kopalnie cyny, miedzi, srebra i złota w Radzimowicach - XIIIw., górnictwo wapienia w Wojcieszowie - XIVw.), ale największy rozkwit górnictwa nastąpił w XVIII i XIXw. Funkcjonowały tu kopalnie: złota (Różana, Radzimowice), srebra (Różana, Mysłów, Radzimowice), barytu (Stanisławów), miedzi (Nowy Kościół, Leszczyna, Radzimowice), żelaza (Stanisławów, Radzimowice), arsenu i ołowiu (Mysłów, Radzimowice), cynku (Radzimowice), siarki (Radzimowice), gipsu i anhydrytu (Niwnice) oraz cyny (Radzimowice). Ponadto funkcjonowały (i częściowo funkcjonują do dziś) liczne kamieniołomy wapieni krystalicznych, piaskowca, fyllitów i bazaltu.
Eksplorowana przez nas sztolnia poszukiwawcza uranu jest pozostałością wielkiego programu poszukiwania złóż uranu do celów militarnych, jakie prowadzili po II Wojnie Światowej na terenie Sudetów sowieccy specjaliści. W 1952r. stwierdzono na zboczach góry Chmielarz istnienie anomalii radiacyjnych i rozpoczęto drążenie sztolni. Prace te jednak nie doprowadziły do odkrycia większych koncentracji rudy i wkrótce zostały przerwane. Sztolnia została wydrążona w tych samych formacjach skalnych, w których występują wielkie złoża polimetaliczne w nieodległych Radzimowicach.
Wyrobiska w zboczu Chmielarza mają w sumie ok. 400m długości: składają się z głównej sztolni (ok. 300m) i kilku bocznych chodników poszukiwawczych (plan wyrobisk w galerii). Jako ciekawostkę można potraktować magazyn materiałów wybuchowych w początkowej części sztolni - w niewielkich sztolniach poszukiwawczych raczej nie zakładano tego typu obiektów. Może to świadczyć o tym, że wstępne rozpoznanie złoża dało bardzo obiecujące rezultaty. Niestety nie potwierdziły tego pomiary natężenia promieniowania, które przeprowadziliśmy miernikiem Terra-P: maksymalnie pomierzyliśmy 0,19µSv/h, co jedynie nieznacznie odbiega od promieniowania tła w tym obszarze.
Sztolnia znajduje się w doskonałym stanie technicznym. Niewielkich rozmiarów obwał skał ze stropu znajduje się na skrzyżowaniu chodników w strefie dyslokacji tektonicznej (boczne chodniki prowadzono wzdłuż uskoku). Tam też występuje niewielki podziemny deszcz - co ciekawe w tym miejscu jest tylko niewielka kałuża, co świadczy o tym, że woda infiltruje stąd w niższe partie skalne. Poza tym sztolnia jest na całej długości sucha. Inną ciekawostką jest występowanie na ociosach wypływów różnego rodzaju roztworów związków chemicznych, które tworzą malownicze, wielobarwne nacieki (czerwone, fioletowe, żółte, czarne). Jedynym niebezpiecznym miejscem w obiekcie jest jeden z bocznych korytarzy po lewej stronie, w którym doszło do większego obwału ze stropu. Ten fragment wyrobisk jest wyjątkowo kruchy i jako jedyny posiadał obudowę górniczą (drewnianą). W sztolni , na całej długości, wyraźnie widoczne są ślady torowiska, a spod opisywanego obwału wystają fragmenty szyn. Innym ciekawym reliktem jest pojemnik na rudę leżący w połowie długości sztolni.
W sztolni zimuje kilkadziesiąt nietoperzy - w sezonie zimowym konieczne jest bardzo ostrożne poruszanie się po obiekcie tak, by nie zbudzić tych sympatycznych stworzeń.
